اسکلت سقف شیروانی معمولاً بصورت مثلرث ساخته میشود که خود آن مثلث از چندین مثلث کوچک تر تشکیل می شود که بار سقف را بطور مساوی بر کل سازه تقسیم میکند و به اسکلت سقف شیروانی مثلثی شکل خرپا هم می گویند(Gable Roof Truss)سقف شیروانی یکی از متداولترین انواع سقف در ساختمانهای مسکونی، ویلایی و صنعتی است. اسکلتبندی آن نقش کلیدی در استحکام، پایداری و شکلدهی به سقف دارد.اجزای اصلی اسکلت سقف شیروانی:1. اجزای اصلی (در سیستم خرپایی):· تیرهای اصلی (Rafters): تیرهای شیبدار دو طرف شیروانی که بار سقف را منتقل میکنند.· تیر افقی زیرین (Bottom Chord یا Tie Beam): تیر پایینی افقی که دو انتهای رافترها را به هم وصل کرده و از باز شدن آنها جلوگیری میکند.· تیر شاهتیر (King Post): عضو عمودی مرکزی در خرپاهای ساده.· تیرهای مورب (Struts یا Webs): اعضای داخلی برای توزیع بهتر بارها.2. اجزای تکمیلی:· پشته (Ridge Board): تیر افقی بالایی که رأس رافترها به آن متصل میشوند.· تیرهای کمکی (Purlins): تیرهای افقی که در طول سقف و عمود بر رافترها قرار میگیرند و از آنها حمایت میکنند.· سیستم مهاربندی (Bracing): شامل مهاربندهای قطری و افقی برای مقاومت در برابر بارهای جانبی مانند باد و زلزله.· وال پلیت (Wall Plate یا Top Plate): تیر چوبی یا فولادی روی دیوارهای باربر که رافترها بر روی آن تکیه میکنند.مصالح رایج:· چوب: سنتی، سبک، قابل دسترس (برای ساختمانهای کوچک و ویلایی).· فولاد (سقفهای خرپایی پیشساخته): سبک، مستحکم، با دهانههای بزرگتر (اسکلت فولادی سبک LSF یا قوطی پروفیل).· بتن مسلح: در سازههای بتنی یا برای دهانههای خاص.مراحل اصلی اجرا (به صورت خلاصه):1. نصب وال پلیت روی دیوارهای باربر.2. نصب پشته (در صورت وجود).3. نصب رافترها یا خرپاهای پیشساخته.4. نصب پورلینها و سیستم مهاربندی.5. نصب لایه عایق رطوبتی و زیرسازی (ایرانیت، تخته، فوم عایق و …).6. نصب پوشش نهایی (کاشی، ورق گالوانیزه، شیروانی پیشساخته و …).نکات فنی مهم:· زاویه شیب سقف: بسته به شرایط آبوهوایی (بارش برف و باران) و نوع پوشش تعیین میشود.· فاصله رافترها یا خرپاها: معمولاً بین ۵۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر، بسته به بار و مصالح.· محاسبات سازهای: تعیین ابعاد اعضا باید توسط مهندس ناظر و بر اساس بارهای مرده، زنده، برف و باد انجام شود.· عایقکاری حرارتی و صوتی: در فضای بین اجزا نصب میشود.· تهویه زیر سقف: وجود فضای کافی برای جلوگیری از رطوبت و گرمای بیش ازحد ضروری است.مزایای سقف شیروانی:· زهکشی سریع آب و برف.· فضای اضافی زیرشیروانی برای انبار یا اتاق (در صورت طراحی مناسب).· قابلیت اجرا با مصالح متنوع.· توزیع مناسب بارها.طراحی و اجرا:توصیه میشود طراحی و محاسبات اسکلت سقف حتماً تحت نظر مهندس سازه انجام شود تا از ایمنی و پایداری سازه در برابر بارهای وارده اطمینان حاصل گردد. همچنین اجرا باید توسط نیروهای مجرب و با رعایت دقیق اصول ساختمانی صورت پذیرد.
